© Lorem ipsum dolor sit Nulla in mollit pariatur in, est ut dolor eu eiusmod lorem 2013
Protestanci w Toruniu

Różności

PROTESTANCI W TORUNIU:

JAKUB AMBROSIUS

Jakub Ambrosius (ur. ok. 1590 w Pasymiu, zm. 27 kwietnia 1630 w Toruniu) – polski nauczyciel, kantor luterański. Pochodził z Pasymia koło Szczytna. W 1611 rozpoczął studia na królewieckiej Albertynie. W 1614 przybył do Torunia jako dworzanin (famulus) Jana von Beera, podejmującego naukę w miejscowym gimnazjum. Od 1621 Ambrosius kierował luterańską szkołą w Wilnie. W 1628 ponownie znalazł się w Toruniu, był kantorem polskim przy kościele św. Jerzego oraz nauczycielem polskiej szkoły działającej przy tym kościele. Zmarł 27 kwietnia 1630 w Toruniu. Zapewne jego krewnym był Michał Ambrosius (ur. 1634 w Pasymiu), który pracował jako rektor szkoły w Piszu oraz był kaznodzieją ewangelickim w Drygałach. Źródło: Jakub Ambrosius 

MENNONICI WRACAJĄ NAD

WISŁĘ

“W Olęderskim Parku Etnograficznym w Wielkiej Nieszawce ostatnie dachy kryją słomą. Ciesielskiej ekipie robota pali się w rękach. Jedyny taki skansen w Polsce zaprosi zwiedzających już wiosną.” Artykuł z 5 grudnia 2015: http://pozatorun.pl/archiwa/mennonici-wracaja-nad- wisle 

PROTESTANCI W TORUNIU:

FUNDACJA WROTA NADZIEI

Fundacja Wrota Nadziei pracuje nad przygotowaniem UBG jako modułów do różnych programów biblijnych. Zaglądajcie koniecznie na ich profil! Aktualnie UBG jest dostępna jako moduły dla rBiblia (https://rbiblia.toborek.info/), e-Sword (http://www.e-sword.net), The Word (http://www.theword.net).

PROTESTANCI W TORUNIU:

COLLOQUIUM CHARITATIVUM

“W Toruniu panowała długo tolerancja wyznaniowa. Nie przypadkiem to tutaj doszło do ostatniej wielkiej dysputy religijnej, mającej położyć kres waśniom religijnym – tzw. Colloquium Charitativum w 1645 r.” Więcej o tyglu narodowo-religijnym w Toruniu możesz przeczytać w artykule: https://www.tygodnikpowszechny.pl/torun-narodow- i-wyznan-31738 

PROTESTANCI W TORUNIU:

PROBOSZCZ LUTERAŃSKI

“Nowości” pisały o proboszczu toruńskiej parafii ewangelicko-augsburskiej Ks. Michale Walukiewiczu. Artykuł dostępny pod adresem: http://www.nowosci.com.pl/swieta24/a/proboszcz-z- torunia-uwielbia-gotowac,11621644/ 

PROTESTANCI W TORUNIU:

ARCHITEKTURA

“Toruń słynie przede wszystkim z zabytkowych, katolickich kościołów gotyckich, do których należą kościół św. Janów, kościół św. Jakuba i kościół NMP, jednak na obszarze zespołu staromiejskiego są kościoły, których historia jest równie ciekawa i zaskakująca. Jednym z nich jest kościół akademicki pw. Świętego Ducha, znajdujący się w zachodniej pierzei Rynku Staromiejskiego i wyróżniający się na tle otaczających go zabytków. Dzięki niemu możemy dowiedzieć się, że nie tylko katolicy pozostawili po sobie historyczne i kulturowe dziedzictwo. Toruń zawdzięcza wiele ewangelikom.” Więcej czytaj: http://historia.org.pl/2016/05/18/ewangelicy-w- toruniu-kosciol-sw-ducha/ 

PROTESTANCI W TORUNIU: NA

GROBIE PRZODKA

Profesor Ernst Koerner, doktor honoris causa UMK złożył kwiaty na grobie swojego pradziadka Theodora Koernera, burmistrza Torunia w latach 1842-1871. Prawnuk wielokrotnie gościł w Toruniu lecz nie wiedział, że grób pradziadka zachował się. Miasto i UMK uporządkowały miejsce oraz sfinansowały nowe tablice. Materiał wideo: http://www.toruntv.pl/movie/show?id=10743  Artykuł: http://www.nowosci.com.pl/kultura/a/prawnuk- slynnego-burmistrza-przyjechal-do-torunia- retro,10779456/ 

PROTESTANCI W TORUNIU:

KRZYSZTOF HARTKNOCH

Krzysztof Hartknoch – historyk, profesor protestanckiego Gimnazjum Akademickiego w Toruniu, historyk Pomorza i Prus. Więcej: Krzysztof Hartknoch 

PROTESTANCI W TORUNIU:

HENRYK STROBAND

Henryk Stroband – ławnik i burmistrz toruński, twórca protestanckiego Gimnazjum Akademickiego w Toruniu, współtwórca kodyfikacji prawa chełmińskiego. Więcej: Henryk_Stroband 

PROTESTANCI W TORUNIU: PAUL

RUDOLF OTTO ARNDT

Paul Rudolf Otto Arndt – niemiecki duchowny ewangelicko-reformowany, historyk Kościoła, był pierwszym po 100 latach przerwy stałym pastorem parafii reformowanej w Toruniu. Więcej: Paul_Arndt

PROTESTANCI W TORUNIU:

SAMUEL BOGUMIŁ LINDE

Samuel Bogumił Linde – polski leksykograf, językoznawca, tłumacz, bibliograf, pedagog i bibliotekarz. Autor pierwszego słownika języka polskiego. Z pełną biografią można zapoznać się na stronie: Samuel_Linde 

PROTESTANCI W TORUNIU:

PIOTR ARTOMIUSZ

Jednym z protestantów mających wpływ na Toruń był Piotr Artomiusz – toruński teolog i kaznodzieja luterański, pisarz religijny i autor kancjonału. Więcej możesz przeczytać pod adresem: http://www.turystyka.torun.pl/art/261/piotr- artomiusz-petrus-artomius.html  Patrz także: Piotr_Artomiusz 

KOŚCIÓŁ ŚW. JERZEGO –

PROTESTANCKI KOŚCIÓŁ

NIEISTNIEJĄCY OD 1811 ROKU

Kościół św. Jerzego – protestancki kościół nieistniejący od 1811 roku. “Kościół stał poza murami miejskimi, na Chełmińskim Przedmieściu – około 350 metrów na północ od Bramy Chełmińskiej. Przez wiele lat związany był z leprozorium. Szpital dla trędowatych został ufundowany około roku 1260, natomiast w połowie XIV wieku kościół został świątynią parafialną dla toruńskich przedmieść. Był to najstarszy toruński kościół położony poza murami miejskimi. Pierwsza, jeszcze drewniana świątynia istniejąca w tym miejscu około 1340 roku została zastąpiona większą, ceglaną budowlą. Kościół był orientowany. W zachodnią elewację jednonawowej świątyni wbudowano kruchtę, z której wyrastała w partii szczytu ośmioboczna wieżyczka nakryta hełmem. Na jej szczycie umieszczona była chorągiewka św. Jerzego. Oprócz wieży, zachodnią fasadę zdobiły schodkowe szczyty z blankowaniem i blendami. Świątynia składała się z prostokątnego, trójprzęsłowego prezbiterium o wymiarach 15 m x 8 m oraz szerszej od niego czteroprzęsłowej nawy o długości ok. 18 i szerokości ok. 13 m. Dodatkowo prace ziemne, prowadzone w okolicy dawnej lokalizacji kościoła prowadzone w latach 60. XX wieku, wykazały obecność dużej ilości glazurowanych cegieł i dachówek, co wskazuje na wysoką dbałość o kolorystykę budowli. Wysokość wieży świątyni na podstawie rysunku Steinera można określić na ok. 40 m. Świątynia była niszczona zarówno podczas potopu szwedzkiego (1657), jak i III wojny północnej (1703), jednak zarówno za pierwszym, jak i za drugim razem była odbudowywana. Kościół miał być przeznaczony do służby trędowatym, stąd w jego otoczeniu powstały typowe dla takich placówek zabudowania: szpital (zwany Małym), przerobiony w XVII wieku na plebanię i cmentarz. Na cmentarzu ustawiono kapliczkę. Dodatkowo, już w 1260 roku, w okolicy postawiono tzw. Wielki Szpital, czyli leprozorium, będące pod opieką rady miejskiej. W późniejszym okresie leprozorium przeniesiono do zabudowań leżących w większej odległości od miasta. W XV wieku, po wygaśnięciu epidemii trądu, szpital dla trędowatych zamieniono na przytułek dla niedołężnych. W okresie reformacji kościół został świątynią gminy ewangelickiej. Nabożeństwa aż do tumultu toruńskiego (1724) odbywały się wyłącznie w języku polskim, później również po niemiecku. Po wydarzeniach tumultu kościół św. Jerzego pozostał jedyną świątynią protestancką w mieście. W czerwcu 1811 roku kościół, a także cały kompleks okolicznych budynków wyburzono, by zrobić miejsce dla budowy fortyfikacji Księstwa Warszawskiego. Dzisiejszy cmentarz parafialny kontynuuje tradycję cmentarza przy kościele św. Jerzego, ale został założony na nowym miejscu po 1813 r. Parafia ewangelicka, która utraciła swoją parafię pierwotnie odprawiała nabożeństwa w innych świątyniach Torunia, aż w 1907 roku przeniosła się do nowo wybudowanego kościoła noszącego pierwotnie wezwanie św. Jerzego, następnie św. Jerzego i Matki Boskiej Zwycięskiej, aż ostatecznie ustaliła się nazwa składająca się jedynie z drugiego członu. W 2014 roku podczas prac remontowych torowiska tramwajowego przy ul. Czerwona Droga odkopano fragmenty fundamentów kościoła, które zostały udokumentowane przez służby archeologiczne.” (Więcej: Kościół św. Jerzego w Toruniu)

PROTESTANCI W TORUNIU:

PIOTR JAENICHEN

Piotr Jaenichen, inne formy nazwiska: Jaenichius – uczony toruński, rektor Gimnazjum Akademickiego w Toruniu. Więcej: Piotr_Jaenichen 

PROTESTANCI W TORUNIU: JAN

TURNOWSKI

Jan Turnowski – senior Jednoty braci czeskich, teolog, poeta. W 1610 roku został polskim kaznodzieją przy kościele Świętego Jerzego w Toruniu. Był też profesorem teologii w toruńskim gimnazjum akademickim. Jan_Turnowski  Patrz też: Gimnazjum_Akademickie_w_Toruniu 

PROTESTANCI W TORUNIU:

MENNONICI

“W Olęderskim Parku Etnograficznym w Wielkiej Nieszawce stanęły już trzy zagrody Menonitów. Liczą sobie po prawie 200 lat, zostały przeniesione z terenów Dolnej Wisły i odrestaurowane tak, aby odzyskały dawny blask.” Krótki materiał o pamiątkach architektonicznych po mennonitach możesz przeczytać pod adresem: http://www.toruntv.pl/movie/show?id=10127 

PROTESTANCI W TORUNIU:

MENNONICI

Krótki materiał o Mennonitach. “Koncert amerykańskiego Chóru The Hope Singers rozpocznie w regionie realizację projektu „Olędrzy – osadnicy znad Wisły. Sąsiedzi obcy i bliscy”. Na program składają się m.in. sesja popularnonaukowa, spektakl, a także wycieczki śladami osadnictwa olęderskiego.” Materiał wideo: http://www.toruntv.pl/movie/show?id=10395&searc h=ol%C4%99drzy&param=0&page=1 

PROTESTANCI W

TORUNIU: GIMNAZJUM

AKADEMICKIE W

TORUNIU

Czy wiesz, że Gimnazjum Akademickie w Toruniu zostało założone w 1568 roku, jako protestancka szkoła półwyższa? Szkoła ta odznaczała się wysokim poziomem nauczania i nowatorstwem poglądów. Była jedną z najsłynniejszych i najświetniejszych uczelni w Królestwie Polskim. Więcej: Gimnazjum Akademickie w Toruniu 
© Protestanci w Toruniu 2018
Protestanci w Toruniu

Różności

PROTESTANCI W TORUNIU: JAKUB

AMBROSIUS

Jakub Ambrosius (ur. ok. 1590 w Pasymiu, zm. 27 kwietnia 1630 w Toruniu) – polski nauczyciel, kantor luterański. Pochodził z Pasymia koło Szczytna. W 1611 rozpoczął studia na królewieckiej Albertynie. W 1614 przybył do Torunia jako dworzanin (famulus) Jana von Beera, podejmującego naukę w miejscowym gimnazjum. Od 1621 Ambrosius kierował luterańską szkołą w Wilnie. W 1628 ponownie znalazł się w Toruniu, był kantorem polskim przy kościele św. Jerzego oraz nauczycielem polskiej szkoły działającej przy tym kościele. Zmarł 27 kwietnia 1630 w Toruniu. Zapewne jego krewnym był Michał Ambrosius (ur. 1634 w Pasymiu), który pracował jako rektor szkoły w Piszu oraz był kaznodzieją ewangelickim w Drygałach. Źródło: Jakub Ambrosius 

MENNONICI WRACAJĄ NAD WISŁĘ

“W Olęderskim Parku Etnograficznym w Wielkiej Nieszawce ostatnie dachy kryją słomą. Ciesielskiej ekipie robota pali się w rękach. Jedyny taki skansen w Polsce zaprosi zwiedzających już wiosną.” Artykuł z 5 grudnia 2015: http://pozatorun.pl/archiwa/mennonici-wracaja-nad-wisle 

PROTESTANCI W TORUNIU:

FUNDACJA WROTA NADZIEI

Fundacja Wrota Nadziei pracuje nad przygotowaniem UBG jako modułów do różnych programów biblijnych. Zaglądajcie koniecznie na ich profil! Aktualnie UBG jest dostępna jako moduły dla rBiblia (https://rbiblia.toborek.info/), e-Sword (http://www.e-sword.net), The Word (http://www.theword.net).

PROTESTANCI W TORUNIU:

COLLOQUIUM CHARITATIVUM

“W Toruniu panowała długo tolerancja wyznaniowa. Nie przypadkiem to tutaj doszło do ostatniej wielkiej dysputy religijnej, mającej położyć kres waśniom religijnym – tzw. Colloquium Charitativum w 1645 r.” Więcej o tyglu narodowo-religijnym w Toruniu możesz przeczytać w artykule: https://www.tygodnikpowszechny.pl/torun-narodow-i-wyznan- 31738 

PROTESTANCI W TORUNIU:

PROBOSZCZ LUTERAŃSKI

“Nowości” pisały o proboszczu toruńskiej parafii ewangelicko- augsburskiej Ks. Michale Walukiewiczu. Artykuł dostępny pod adresem: http://www.nowosci.com.pl/swieta24/a/proboszcz-z-torunia- uwielbia-gotowac,11621644/ 

PROTESTANCI W TORUNIU:

ARCHITEKTURA

“Toruń słynie przede wszystkim z zabytkowych, katolickich kościołów gotyckich, do których należą kościół św. Janów, kościół św. Jakuba i kościół NMP, jednak na obszarze zespołu staromiejskiego są kościoły, których historia jest równie ciekawa i zaskakująca. Jednym z nich jest kościół akademicki pw. Świętego Ducha, znajdujący się w zachodniej pierzei Rynku Staromiejskiego i wyróżniający się na tle otaczających go zabytków. Dzięki niemu możemy dowiedzieć się, że nie tylko katolicy pozostawili po sobie historyczne i kulturowe dziedzictwo. Toruń zawdzięcza wiele ewangelikom.” Więcej czytaj: http://historia.org.pl/2016/05/18/ewangelicy-w-toruniu- kosciol-sw-ducha/ 

PROTESTANCI W TORUNIU: NA

GROBIE PRZODKA

Profesor Ernst Koerner, doktor honoris causa UMK złożył kwiaty na grobie swojego pradziadka Theodora Koernera, burmistrza Torunia w latach 1842-1871. Prawnuk wielokrotnie gościł w Toruniu lecz nie wiedział, że grób pradziadka zachował się. Miasto i UMK uporządkowały miejsce oraz sfinansowały nowe tablice. Materiał wideo: http://www.toruntv.pl/movie/show?id=10743  Artykuł: http://www.nowosci.com.pl/kultura/a/prawnuk-slynnego- burmistrza-przyjechal-do-torunia-retro,10779456/ 

PROTESTANCI W TORUNIU:

KRZYSZTOF HARTKNOCH

Krzysztof Hartknoch – historyk, profesor protestanckiego Gimnazjum Akademickiego w Toruniu, historyk Pomorza i Prus. Więcej: Krzysztof Hartknoch 

PROTESTANCI W TORUNIU:

HENRYK STROBAND

Henryk Stroband – ławnik i burmistrz toruński, twórca protestanckiego Gimnazjum Akademickiego w Toruniu, współtwórca kodyfikacji prawa chełmińskiego. Więcej: Henryk_Stroband 

PROTESTANCI W TORUNIU: PAUL

RUDOLF OTTO ARNDT

Paul Rudolf Otto Arndt – niemiecki duchowny ewangelicko- reformowany, historyk Kościoła, był pierwszym po 100 latach przerwy stałym pastorem parafii reformowanej w Toruniu. Więcej: Paul_Arndt

PROTESTANCI W TORUNIU:

SAMUEL BOGUMIŁ LINDE

Samuel Bogumił Linde – polski leksykograf, językoznawca, tłumacz, bibliograf, pedagog i bibliotekarz. Autor pierwszego słownika języka polskiego. Z pełną biografią można zapoznać się na stronie: Samuel_Linde 

PROTESTANCI W

TORUNIU: PIOTR

ARTOMIUSZ

Jednym z protestantów mających wpływ na Toruń był Piotr Artomiusz – toruński teolog i kaznodzieja luterański, pisarz religijny i autor kancjonału. Więcej możesz przeczytać pod adresem: http://www.turystyka.torun.pl/art/261/piotr-artomiusz-petrus- artomius.html  Patrz także: Piotr_Artomiusz 

KOŚCIÓŁ ŚW. JERZEGO –

PROTESTANCKI KOŚCIÓŁ

NIEISTNIEJĄCY OD 1811 ROKU

Kościół św. Jerzego – protestancki kościół nieistniejący od 1811 roku. “Kościół stał poza murami miejskimi, na Chełmińskim Przedmieściu – około 350 metrów na północ od Bramy Chełmińskiej. Przez wiele lat związany był z leprozorium. Szpital dla trędowatych został ufundowany około roku 1260, natomiast w połowie XIV wieku kościół został świątynią parafialną dla toruńskich przedmieść. Był to najstarszy toruński kościół położony poza murami miejskimi. Pierwsza, jeszcze drewniana świątynia istniejąca w tym miejscu około 1340 roku została zastąpiona większą, ceglaną budowlą. Kościół był orientowany. W zachodnią elewację jednonawowej świątyni wbudowano kruchtę, z której wyrastała w partii szczytu ośmioboczna wieżyczka nakryta hełmem. Na jej szczycie umieszczona była chorągiewka św. Jerzego. Oprócz wieży, zachodnią fasadę zdobiły schodkowe szczyty z blankowaniem i blendami. Świątynia składała się z prostokątnego, trójprzęsłowego prezbiterium o wymiarach 15 m x 8 m oraz szerszej od niego czteroprzęsłowej nawy o długości ok. 18 i szerokości ok. 13 m. Dodatkowo prace ziemne, prowadzone w okolicy dawnej lokalizacji kościoła prowadzone w latach 60. XX wieku, wykazały obecność dużej ilości glazurowanych cegieł i dachówek, co wskazuje na wysoką dbałość o kolorystykę budowli. Wysokość wieży świątyni na podstawie rysunku Steinera można określić na ok. 40 m. Świątynia była niszczona zarówno podczas potopu szwedzkiego (1657), jak i III wojny północnej (1703), jednak zarówno za pierwszym, jak i za drugim razem była odbudowywana. Kościół miał być przeznaczony do służby trędowatym, stąd w jego otoczeniu powstały typowe dla takich placówek zabudowania: szpital (zwany Małym), przerobiony w XVII wieku na plebanię i cmentarz. Na cmentarzu ustawiono kapliczkę. Dodatkowo, już w 1260 roku, w okolicy postawiono tzw. Wielki Szpital, czyli leprozorium, będące pod opieką rady miejskiej. W późniejszym okresie leprozorium przeniesiono do zabudowań leżących w większej odległości od miasta. W XV wieku, po wygaśnięciu epidemii trądu, szpital dla trędowatych zamieniono na przytułek dla niedołężnych. W okresie reformacji kościół został świątynią gminy ewangelickiej. Nabożeństwa aż do tumultu toruńskiego (1724) odbywały się wyłącznie w języku polskim, później również po niemiecku. Po wydarzeniach tumultu kościół św. Jerzego pozostał jedyną świątynią protestancką w mieście. W czerwcu 1811 roku kościół, a także cały kompleks okolicznych budynków wyburzono, by zrobić miejsce dla budowy fortyfikacji Księstwa Warszawskiego. Dzisiejszy cmentarz parafialny kontynuuje tradycję cmentarza przy kościele św. Jerzego, ale został założony na nowym miejscu po 1813 r. Parafia ewangelicka, która utraciła swoją parafię pierwotnie odprawiała nabożeństwa w innych świątyniach Torunia, aż w 1907 roku przeniosła się do nowo wybudowanego kościoła noszącego pierwotnie wezwanie św. Jerzego, następnie św. Jerzego i Matki Boskiej Zwycięskiej, aż ostatecznie ustaliła się nazwa składająca się jedynie z drugiego członu. W 2014 roku podczas prac remontowych torowiska tramwajowego przy ul. Czerwona Droga odkopano fragmenty fundamentów kościoła, które zostały udokumentowane przez służby archeologiczne.” (Więcej: Kościół św. Jerzego w Toruniu)

PROTESTANCI W TORUNIU: PIOTR

JAENICHEN

Piotr Jaenichen, inne formy nazwiska: Jaenichius – uczony toruński, rektor Gimnazjum Akademickiego w Toruniu. Więcej: Piotr_Jaenichen 

PROTESTANCI W TORUNIU: JAN

TURNOWSKI

Jan Turnowski – senior Jednoty braci czeskich, teolog, poeta. W 1610 roku został polskim kaznodzieją przy kościele Świętego Jerzego w Toruniu. Był też profesorem teologii w toruńskim gimnazjum akademickim. Jan_Turnowski  Patrz też: Gimnazjum_Akademickie_w_Toruniu 

PROTESTANCI W TORUNIU:

MENNONICI

“W Olęderskim Parku Etnograficznym w Wielkiej Nieszawce stanęły już trzy zagrody Menonitów. Liczą sobie po prawie 200 lat, zostały przeniesione z terenów Dolnej Wisły i odrestaurowane tak, aby odzyskały dawny blask.” Krótki materiał o pamiątkach architektonicznych po mennonitach możesz przeczytać pod adresem: http://www.toruntv.pl/movie/show?id=10127 

PROTESTANCI W TORUNIU:

MENNONICI

Krótki materiał o Mennonitach. “Koncert amerykańskiego Chóru The Hope Singers rozpocznie w regionie realizację projektu „Olędrzy – osadnicy znad Wisły. Sąsiedzi obcy i bliscy”. Na program składają się m.in. sesja popularnonaukowa, spektakl, a także wycieczki śladami osadnictwa olęderskiego.” Materiał wideo: http://www.toruntv.pl/movie/show?id=10395&search=ol%C4 %99drzy&param=0&page=1 

PROTESTANCI W TORUNIU:

GIMNAZJUM AKADEMICKIE

W TORUNIU

Czy wiesz, że Gimnazjum Akademickie w Toruniu zostało założone w 1568 roku, jako protestancka szkoła półwyższa? Szkoła ta odznaczała się wysokim poziomem nauczania i nowatorstwem poglądów. Była jedną z najsłynniejszych i najświetniejszych uczelni w Królestwie Polskim. Więcej: Gimnazjum Akademickie w Toruniu